Ζώντας σε αναμονή…

Καθώς πλησιάζουν οι καλοκαιρινές διακοπές και εν γένει οι μέρες του καλοκαιριού, πολλοί άνθρωποι αναφέρουν ότι αισθάνονται πιο κουρασμένοι από οποιαδήποτε άλλη περίοδο του χρόνου. Η εμπειρία αυτή μοιάζει αντιφατική. Θα περίμενε κανείς ότι η προσμονή της ξεκούρασης θα συνοδευόταν από μεγαλύτερη ανακούφιση. Αντίθετα, η ψυχική και σωματική εξάντληση συχνά κορυφώνεται ακριβώς πριν από την άδεια.

Η συσσωρευμένη κόπωση των προηγούμενων μηνών αποτελεί ασφαλώς έναν σημαντικό παράγοντα. Οι αυξημένες επαγγελματικές απαιτήσεις, η ανάγκη να ολοκληρωθούν εκκρεμότητες πριν από τις διακοπές και η επιβάρυνση από τις υψηλές θερμοκρασίες δοκιμάζουν τις αντοχές του οργανισμού. Ωστόσο, υπάρχει και ένας λιγότερο εμφανής ψυχολογικός μηχανισμός: η συνεχής αναβολή της ξεκούρασης.

Στην καθημερινότητα, η φροντίδα του εαυτού μετατίθεται συχνά για αργότερα. Η ξεκούραση, η επαφή με αγαπημένα πρόσωπα, ακόμη και μικρές στιγμές ευχαρίστησης υποχωρούν μπροστά στις υποχρεώσεις, με τη σκέψη ότι θα ανακτηθούν κατά τη διάρκεια των διακοπών. Έτσι, η προσμονή μετατρέπεται σταδιακά σε έναν τρόπο λειτουργίας. Η καθημερινότητα δεν βιώνεται ως χρόνος ζωής, αλλά ως μια περίοδος που πρέπει απλώς να ολοκληρωθεί.

Η αναμονή, από μόνη της, δεν είναι αρνητική. Η προσδοκία ενός ευχάριστου γεγονότος μπορεί να λειτουργήσει ενισχυτικά και να προσφέρει κίνητρο. Όταν όμως η ελπίδα τοποθετείται αποκλειστικά σε μια μελλοντική στιγμή, το παρόν χάνει την αξία του. Η ζωή αρχίζει να οργανώνεται γύρω από τη σκέψη «όταν τελειώσει αυτό», «όταν έρθει η άδεια», «όταν υπάρξει περισσότερος χρόνος». Με αυτόν τον τρόπο, η ξεκούραση δεν αποτελεί μέρος της καθημερινότητας, αλλά μια ανταμοιβή που συνεχώς αναβάλλεται.

Η πραγματική ανάγκη, όμως, δεν είναι μόνο οι καλοκαιρινές διακοπές. Είναι η ύπαρξη μικρών, σταθερών στιγμών αποφόρτισης μέσα στην καθημερινή ζωή. Ένας άνθρωπος που λειτουργεί για μήνες στα όρια των αντοχών του δύσκολα θα αναπληρώσει την ψυχική εξάντληση μέσα σε λίγες ημέρες άδειας. Οι διακοπές είναι πολύτιμες, αλλά δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τη συστηματική φροντίδα του εαυτού.

Ίσως, λοιπόν, η περίοδος πριν από τις διακοπές να αποτελεί μια καλή αφορμή για έναν ευρύτερο αναστοχασμό. Αν η καθημερινότητα γίνεται διαρκώς κάτι που πρέπει να αντέξει κανείς μέχρι να φτάσει στην επόμενη ανάπαυλα, τότε το ζήτημα δεν αφορά μόνο την ανάγκη για διακοπές. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο έχει οργανωθεί η ζωή συνολικά. Η ψυχική ανθεκτικότητα δεν χτίζεται μόνο στις περιόδους ξεκούρασης, αλλά και στην ικανότητα να δημιουργούνται μικρές ανάσες μέσα στην καθημερινότητα, πριν η εξάντληση γίνει ο κανόνας.